Dünya Sağlık Örgütü tarafından "Cinsel yönden aktif olan ve herhangi bir doğum kontrol yöntemi uygulamayan bir çiftin, bir yıl süre içerisinde gebelik elde edememesi durumu" olarak adlandırılan kısırlık, dünya genelinde çiftlerin yaklaşık olarak %25'ini etkileyen klinik bir sağlık problemidir.
Yapılan araştırmalar kısırlık probleminden 1/3 oranda erkeklerin, 1/3 oranda kadınların ve 1/3 oranda her iki partnerin sorumlu olduğunu ortaya koyar. Dolayısıyla kısırlık problemi yaşayan çiftlerde durum ne olursa olsun her iki partner de tedavi kapsamında değerlendirilmeli, kişiler fiziksel ve psikolojik tedavi ile desteklenmelidir.
Kısırlık Nedenleri Nelerdir?
Gebe kalamama şikayeti ile başvuran çiftlerde, infertilite probleminin ortaya çıkış nedenleri fazlasıyla değişiklik gösterir. Başvuru sonrasında her iki partnere yapılacak olan detaylı muayene ile problemin asıl kaynağı saptanabilir. Yapılan muayene kısırlık probleminin hangi partnerden kaynaklandığını, uygulanacak tedavi yöntemlerini ve tedavinin başarılı olma yüzdesini belirleme açısından son derece önemlidir.
Kadına Bağlı Kısırlık Nedenleri
Bir kadının sağlıklı şekilde gebe kalabilmesi için özellikle belirli şartların sağlanmış olması gerekir. Bu şartlar, regl döngüsünün 13.-14. günlerinde gelişen yumurtlama işleminin gerçekleşmesi ve yumurtlama dönemine uygun zamanda cinsel birlikteliğin sağlanması olarak ifade edilebilir. Yumurtlama döneminde gerçekleşen cinsel birliktelik sonucu sperm ve yumurta hücreleri fallop tüpleri olarak adlandırılan rahim kanallarında birleşir ve daha sonra rahime iletilir. Bu noktadan sonra döllenmiş olan yumurta hücresi rahim içerisinde uygun şekilde yerleşir ve gebelik başlar. Ancak bu üreme aşamalarından herhangi birinde aksaklık meydana gelmesi sonucunda döllenme işlemi gerçekleşmez ya da döllenme gerçekleşse dahi rahime bağlı problemlerden dolayı gebelik başlayamaz. Kadında kısırlık problemi olarak adlandırılan bu aksaklıklar yumurtlamaya bozuklukları, tüp anomalileri ya da rahim içerisinde gözlenen çeşitli problemler nedeniyle gelişebilir.
- Kısırlık problemi yaşayan çiftlerin yaklaşık %25 kadarı bu problemi yumurtlama bozukluklarına bağlı olarak yaşar. Kadında Polikistik Over Sendromu ve Hipotalamik Disfonksiyon gibi hormonal sağlık problemlerinin yumurtlama bozukluklarına neden olan başlıca problemler olduğu söylenebilir.
- Premature Ovaryan Yetmezlik olarak adlandırılan ve bağışıklık sistemine, genetik problemlere ya da kemoterapi gibi uygulamaların yan etkilerine bağlı olarak yumurtalıklarda harabiyet gelişmesi ile ortaya çıkan bu sağlık problemi de kadınlarda kısırlık nedenleri arasında yer alır.
- Klamidya veya Gonore gibi cinsel yolla bulaşan hastalıklar, cerrahi girişime bağlı gelişen karın zarı yapışıklığı gibi problemler ve tüberküloza bağlı hasarlar, fallop tüplerinde tıkanıklıklara ya da fonksiyonel işlev bozukluklarına neden olabilir.
- Kısaca rahim içerisinde yer alan endometriyal tabakanın rahim dışı dokulara yerleşmesi olarak tanımlanan Endometriozis Hastalığı, özellikle tüplerde ve yumurtalıklarda gelişerek tıkanıklığa ve yumurtlama bozukluklarına neden olur. Şiddetli regl sancısı ve cinsel birliktelik sırasında ağrı gibi belirtiler ile gözlenen bu rahatsızlık, kısırlığa neden olan başlıca sağlık problemlerinden biridir dolayısıyla erken teşhis ve tedavisi büyük önem taşır.
- Rahim içerisinde veya rahim ağzında yer alan iyi huylu myomlar ve poliplerin kısırlığa doğrudan neden olmadığı, ancak döllenmiş yumurtanın rahim içerisinde uygun konuma yerleşmesini engelleyerek gebeliğin gelişmesini etkilediği bilinir.
Erkeğe Bağlı Kısırlık Nedenleri
- Erkekte kısırlık problemi ürogenital bozukluklara, genital sistem enfeksiyonlarına, endokrin bozukluklara, genetik veya immünolojik faktörlere ve testis bezlerinin yer aldığı scrotum adlı kesede sıcaklık artışına (varikosel) bağlı olarak gelişebilir.
- Ancak olguların yaklaşık olarak %75'inde kısırlıktan sorumlu bir faktörün olmadığı gözlenir ve bu duruma İdiyopatik Erkek İnfertilitesi adı verilir. Bu durumda herhangi bir probleme bağlı olmaksızın sperm sayısında, hızında ve normal sperm formunda bozulmalar geliştiği gözlenir.
- Erektil Disfonksiyon olarak adlandırılan sertleşme problemi de cinsel birlikteliği olumsuz etkileyerek gebelik gelişmesini engeller, dolayısıyla erkeğe bağlı kısırlık nedenleri arasında sayılabilir.
- Hipospadias, Epispadias, ve Prostat Hipertrofisi gibi rahatsızlıkların cerrahi tedavileri sonrası gelişen yan etkiler, üriner sistem enfeksiyonlarının yetersiz tedavisi ve Testiküler Travma olarak adlandırılan testilerde travma sonrası hasar gelişmesi gibi problemler de erkekte kısırlık gelişmesine neden olan faktörlerdendir.
